“Biat eden toplum, adalet üretemez; sadece itaat eder.”

Toplumları ayakta tutan şey, sadece güçlü devletler ya da büyük ekonomiler değildir. Asıl mesele; hakkın, hukukun ve adaletin ayakta kalıp kalmadığıdır. Çünkü adaletin olmadığı yerde korku büyür, korkunun olduğu yerde ise insanlar düşünmeyi bırakır, sadece boyun eğer. İşte tam da bu yüzden şu söz çok derin bir gerçeği anlatır: Bugün birçok insan, haksızlığı gördüğü halde susmayı tercih ediyor. Çünkü konuşanın dışlandığı, eleştirenin hedef gösterildiği bir düzende insanlar zamanla doğruları savunmaktan vazgeçiyor. Oysa adalet dediğimiz şey, güçlüye alkış tutmak değil; haklıdan yana durabilmektir. Bir toplumda herkes aynı düşünmek zorunda bırakılıyorsa, orada fikir değil korku hâkimdir. Biat kültürü, sorgulamayı öldürür. Sorgulamayan insan ise zamanla kendisine yapılan haksızlığı bile normal görmeye başlar. Dün başkasına yapılan zulme sessiz kalanlar, gün gelir aynı karanlığın kendi kapısını çaldığını görür. Çünkü adalet bir kişiye, bir gruba ya da bir makama göre çalışmaz; ya herkes için vardır ya da hiç yoktur. Ne yazık ki günümüzde birçok insan, makam sahibine yakın olmayı haklı olmaktan daha değerli görüyor. Liyakat yerine sadakat ön plana çıkıyor. Doğruyu söyleyen değil, itaat eden ödüllendiriliyor. Böyle olunca toplumun vicdanı da yavaş yavaş köreliyor. İnsanlar artık “Bu doğru mu?” diye değil, “Bunu söylemek bana zarar verir mi?” diye düşünmeye başlıyor. Oysa gerçek demokrasi, eleştirebilen insanların omuzlarında yükselir. Farklı düşüncelerin korkmadan konuşulabildiği yerde adalet gelişir. Çünkü hakikat, sadece alkışlarla değil; bazen sert ama dürüst eleştirilerle ortaya çıkar. Unutulmamalıdır ki; suskun kalabalıklar güçlü görünebilir ama adil olamaz. Adalet cesaret ister. Haksızlığa karşı ses çıkarmayı, yanlışın karşısında dimdik durmayı gerektirir. Eğer bir toplum sadece itaat etmeyi öğrenirse, bir gün kendi vicdanına da yabancılaşır. Ve vicdanını kaybeden toplumların en büyük kaybı; özgürlük değil, insanlıktır.